صدای گفتار یعنی چه؟
اختلال صدای گفتار به دشواری در تولید یا سازمان‌دهی صداهای گفتار اشاره دارد. کودک ممکن است صدایی را حذف، جایگزین یا به شکل متفاوتی تولید کند و در نتیجه بخشی از صحبت برای دیگران نامفهوم شود. سن یادگیری صداها یکسان نیست و برخی خطاها در سال‌های ابتدایی رشد معمول‌اند؛ بنابراین مقایسه با یک فهرست ساده کافی نیست.
وضوح گفتار با سن، آشنایی شنونده، طول جمله و زبان مورد استفاده تغییر می‌کند. در کودک دوزبانه، صداها و الگوهای هر زبان باید جداگانه و با توجه به تماس واقعی کودک با آن زبان بررسی شوند.
منبع: Speech Sound Disorders in Children؛ ASHA، Speech and Language؛ NIDCD
چه نشانه‌هایی مهم‌اند؟
اگر خانواده یا مربی در بیشتر موقعیت‌ها صحبت کودک را سخت می‌فهمد، کودک از حرف‌زدن دوری می‌کند یا هنگام تکرار یک واژه به‌طور پایدار دچار مشکل است، مشورت تخصصی می‌تواند مفید باشد. دشواری در شنیدن، سابقهٔ عفونت گوش، الگوی حرکتی گفتار یا تفاوت میان فهم و بیان نیز ممکن است در بررسی مطرح شود.
به جای تمرکز روی یک صدای منفرد، نمونهٔ گفتار در واژه، جمله و گفت‌وگوی طبیعی مهم است. همچنین باید دید کودک پیام خود را با اشاره یا روش دیگری منتقل می‌کند و آیا مشکل در هر دو زبان دیده می‌شود یا فقط در یکی.
منبع: Speech Sound Disorders in Children؛ ASHA، Speech and Language؛ NIDCD
در خانه چه کنیم؟
الگوی درست را آرام و طبیعی تکرار کنید و از کودک نخواهید ده‌ها بار یک واژه را تکرار کند. اگر کودک گفت «توب»، می‌توانید با لحن عادی بگویید «بله، توپ». بازی، کتاب و فعالیت‌های مورد علاقه فرصت مناسبی برای شنیدن و استفاده از واژه‌ها هستند. وقتی پیام کودک را فهمیدید، پاسخ را روی معنا و تعامل نگه دارید.
اشتباه تلفظی را به شوخی یا برچسب تبدیل نکنید و او را جلوی دیگران تصحیح نکنید. اگر تمرین مشخصی از متخصص دریافت کردید، همان دستور و تعداد پیشنهادی را دنبال کنید؛ تمرین عمومی اینترنتی برای همهٔ کودکان مناسب نیست.
شنونده‌ها نیز می‌توانند به وضوح گفتار کمک کنند. در محیط شلوغ، روبه‌روی کودک بنشینید، سروصدای پس‌زمینه را کمتر کنید و از او نخواهید صدایش را با فشار بلند کند. اگر جمله‌ای را نفهمیدید، یک بار درخواست تکرار یا نشان‌دادن پیام کنید و بعد موضوع را ادامه دهید. کودکی که بارها مجبور به تکرار می‌شود ممکن است از مشارکت دور شود. در خانواده‌های چندزبانه، تلفظ واژه‌های هر زبان را با الگوهای همان زبان بسنجید. اگر کودک در مدرسه یا مهد از صحبت‌کردن پرهیز می‌کند، این موضوع را همراه با نمونه‌های گفتار و شرایطی که دشواری بیشتر می‌شود، به متخصص اطلاع دهید.
ارزیابی چگونه انجام می‌شود؟
گفتاردرمانگر نمونهٔ گفتار را در زبان‌های مورد استفاده، شنوایی و سابقهٔ رشد، و میزان فهم شنونده بررسی می‌کند. هدف می‌تواند افزایش وضوح، مشارکت در مدرسه یا اعتماد کودک در گفت‌وگو باشد. نوع مداخله به الگوی دشواری و نیاز خانواده بستگی دارد.
برای شروع می‌توان سن کودک، زبان‌های خانه و یک یا دو مثال از واژه‌هایی که سخت فهمیده می‌شوند را نوشت.
ارزیابی شنوایی در صورت نگرانی دربارهٔ شنیدن یا سابقهٔ عفونت گوش اهمیت دارد، زیرا شنیدن ضعیف می‌تواند فرصت یادگیری صداها را کم کند. زمان و نوع ارجاع را پزشک یا متخصص بر اساس وضعیت کودک تعیین می‌کند. خانواده می‌تواند فهرستی از واژه‌های قابل فهم و نامفهوم آماده کند و بنویسد چه کسانی گفتار کودک را می‌فهمند. این اطلاعات برای انتخاب نمونه‌های مناسب در جلسه مفید است.
منبع: Speech Sound Disorders in Children؛ ASHA، Speech and Language؛ NIDCD