ارتباط جایگزین و افزوده چیست؟
ارتباط جایگزین و افزوده یا AAC مجموعه‌ای از روش‌ها و ابزارها برای کمک به ارتباط است. اشاره، حالت چهره، حرکات، تختهٔ تصویر، نوشتن و وسیلهٔ تولید گفتار همگی می‌توانند بخشی از AAC باشند. «افزوده» یعنی این روش در کنار گفتار استفاده می‌شود و «جایگزین» زمانی است که فرد به جای گفتار از آن استفاده می‌کند.
استفاده از AAC به معنی کنارگذاشتن گفتار نیست. بسیاری از افراد با یک روش ارتباطی ترکیبی پیام خود را بهتر منتقل می‌کنند. انتخاب ابزار باید بر اساس توانایی حرکتی، بینایی، شناختی، زبان‌های فرد و موقعیت‌های واقعی انجام شود.
منبع: Augmentative and Alternative Communication؛ ASHA، Assistive Devices for People With Hearing, Voice, Speech, or Language Disorders؛ NIDCD
روش مناسب چگونه انتخاب می‌شود؟
یک ابزار برای همه مناسب نیست. متخصص با فرد و خانواده بررسی می‌کند که او چگونه انتخاب می‌کند، چه چیزهایی برایش مهم است، در چه محیط‌هایی ارتباط دارد و چه دسترسی حرکتی یا حسی دارد. ممکن است ابتدا از روش کم‌فناوری مثل عکس و اشاره استفاده شود و بعد ابزار دیجیتال یا ترکیبی به آن اضافه شود.
روش ارتباطی باید همیشه در دسترس باشد و واژه‌های لازم برای درخواست، ردکردن، نظر دادن، شوخی و گفت‌وگوی اجتماعی را داشته باشد. صفحه‌ای که فقط چند نیاز فوری را نشان می‌دهد، برای ارتباط کامل کافی نیست؛ واژه‌های عمومی و شخصی نیز مهم‌اند.
خانواده چگونه کمک کند؟
بزرگسال هنگام صحبت‌کردن می‌تواند هم‌زمان یک یا دو نماد را روی صفحه یا تخته نشان دهد. این کار مدل‌سازی نام دارد و به کودک یا بزرگسال نشان می‌دهد ابزار فقط برای امتحان‌کردن یا جواب‌دادن نیست. پیام را کوتاه نگه دارید، فرصت پاسخ بدهید و هر انتخاب یا تلاش ارتباطی را جدی بگیرید.
ابزار را به‌عنوان جایزه یا تنبیه نگه ندارید. اگر کودک می‌خواهد «نه» بگوید یا گفت‌وگو را تمام کند، این پیام نیز باید پذیرفته شود. خانواده و مربی باید واژه‌ها و روش استفاده را هماهنگ کنند تا فرد در محیط‌های مختلف به یک راه ثابت دسترسی داشته باشد.
برای دسترسی واقعی به AAC، ابزار باید شارژ، تمیز و در محل‌های مهم زندگی در دسترس باشد و واژه‌های مورد نیاز فرد را داشته باشد. اگر صفحهٔ ارتباطی خیلی شلوغ یا خیلی محدود است، بازخورد خانواده و خود فرد را ثبت کنید تا در ارزیابی بعدی بررسی شود. آموزش فقط برای استفاده‌کننده نیست؛ خواهر و برادر، مربی و همراهان نیز باید بدانند چگونه پیام را مدل کنند و چه زمانی صبر کنند. از حدس‌زدن مداوم یا گرفتن وسیله از فرد پرهیز کنید. فرصت انتخاب، مخالفت و شوخی نشان می‌دهد ابزار برای ارتباط واقعی است، نه فقط پاسخ به سؤال‌های بزرگسال.
شروع ارزیابی
ارزیابی AAC می‌تواند با گفتاردرمانگر و در صورت نیاز با همکاری کاردرمانگر، معلم یا متخصص فناوری انجام شود. هدف، انتخاب گران‌ترین وسیله نیست؛ هدف دسترسی مطمئن به ارتباط است. زبان‌های خانواده نیز باید در طراحی واژه‌ها و پیام‌ها دیده شوند تا فرد بتواند با نزدیکانش به زبان‌های واقعی زندگی ارتباط داشته باشد.
برای شروع مشورت، سن، روش‌های فعلی ارتباط، موقعیت‌های دشوار و هدف خانواده را کوتاه بنویسید.
در طراحی پیام‌ها، واژه‌های شخصی مثل نام افراد، غذاهای محبوب و فعالیت‌های روزانه را کنار واژه‌های عمومی قرار دهید. فرد باید بتواند پیام‌هایی مانند «کمک می‌خواهم»، «نمی‌دانم»، «صبر کن» و «تمام شد» را نیز پیدا کند. بازخورد مستقیم استفاده‌کننده دربارهٔ اندازهٔ نمادها، سرعت دسترسی و صدای خروجی مهم است. هر تغییر را به‌تدریج آزمایش کنید و نتیجه را ثبت کنید.
منبع: Augmentative and Alternative Communication؛ ASHA، Assistive Devices for People With Hearing, Voice, Speech, or Language Disorders؛ NIDCD