اختلال زبان رشدی در کودک؛ نشانه‌ها و حمایت از زبان

اختلال زبان رشدی چیست؟

اختلال زبان رشدی یا DLD به دشواری پایدار در یادگیری و استفاده از زبان گفته می‌شود؛ این دشواری ممکن است فهمیدن، پیدا کردن واژه، ساختن جمله، تعریف‌کردن یا استفادهٔ اجتماعی از زبان را دربرگیرد. تشخیص فقط با شمردن تعداد کلمه‌ها انجام نمی‌شود و باید عملکرد کودک در خانه، مهد یا مدرسه و در زبان‌های مورد استفاده بررسی شود.

کودک ممکن است در یک بخش زبان بهتر و در بخش دیگری ضعیف‌تر باشد. بعضی کودکان دیرتر جمله می‌سازند، برخی دستورهای چندمرحله‌ای یا واژه‌های دقیق را سخت‌تر می‌فهمند و بعضی در تعریف یک رویداد به کمک نیاز دارند. این تفاوت‌ها به معنی کم‌هوشی یا بی‌علاقگی نیستند.

منبع: Developmental Language Disorder؛ مؤسسهٔ ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD)، Developmental language disorder؛ RCSLT

دوزبانگی باعث اختلال زبان نمی‌شود

یادگیری فارسی و کردی یا هر دو زبان دیگر به‌خودی‌خود باعث اختلال زبان نمی‌شود. کودک دوزبانه ممکن است واژه‌ها را میان زبان‌ها پخش کند و پاسخ او به زبان یا موقعیت وابسته باشد. برای شناخت بهتر، نمونهٔ فهم و بیان در هر دو زبان و اطلاعات خانواده و مربی کنار هم دیده می‌شود.

اگر دشواری زبان در همهٔ زبان‌های کودک و در موقعیت‌های مختلف دیده شود، بررسی تخصصی ارزشمند است. حذف زبان خانوادگی برای حل مشکل توصیهٔ عمومی نیست؛ خانواده باید بتواند با زبانی که در آن راحت‌تر و عاطفی‌تر است با کودک گفت‌وگو کند. ارتباط غنی و منظم در هر زبان فرصت یادگیری ایجاد می‌کند.

منبع: Learning More Than One Language؛ ASHA، Developmental Language Disorder؛ مؤسسهٔ ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD)

حمایت از زبان در فعالیت‌های روزمره

در کارهای تکراری خانه از جمله‌های کوتاه و قابل پیش‌بینی استفاده کنید و واژهٔ هدف را چند بار در موقعیت واقعی تکرار کنید. در آشپزی می‌توان واژه‌های «بُرِش»، «بیشتر» و «تمام شد» را مدل کرد؛ در بازی می‌توان نوبت، رنگ، اندازه و درخواست را تمرین کرد. بعد از یک سؤال، چند ثانیه مکث کنید تا کودک فرصت پاسخ داشته باشد.

به جای اصلاح مداوم، پاسخ کودک را گسترش دهید. اگر گفت «ماشین»، می‌توانید بگویید «ماشین قرمز رفت». کتاب تصویری را برای گفت‌وگوی دوطرفه استفاده کنید، نه فقط برای امتحان‌کردن نام اشیا. اشاره، نقاشی و حرکت نیز می‌توانند در کنار کلمه‌ها به فهم پیام کمک کنند.

در گفت‌وگوی روزانه، به جای امتحان‌گرفتن از کودک دربارهٔ نام اشیا، خودتان مدل زبانی بدهید و سپس منتظر پاسخ بمانید. می‌توانید اتفاق‌های روز را با سه بخش ساده مرور کنید: چه کسی، چه کاری و کجا. برای کودک بزرگ‌تر، نقاشی یا عکس‌های یک رویداد به ساختن روایت کمک می‌کند. اگر کودک کلمه‌ای را اشتباه گفت، آن را با شکل درست در جملهٔ طبیعی بازتاب دهید و لازم نیست از او بخواهید همان لحظه چند بار تکرار کند. پیشرفت ممکن است آهسته و ناهماهنگ باشد؛ یادداشت نمونه‌های واقعی در فاصلهٔ چند هفته تصویر دقیق‌تری از تغییر نشان می‌دهد.

منبع: Developmental Language Disorder؛ مؤسسهٔ ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD)، Learning More Than One Language؛ ASHA

ارزیابی و شروع گفت‌وگو

گفتاردرمانگر با توجه به سن، زبان‌ها، سابقهٔ رشد و هدف خانواده، نمونه‌های ارتباطی را بررسی می‌کند. ممکن است از بازی، گفت‌وگو، روایت تصویر یا گزارش والد و مربی استفاده شود. نتیجهٔ یک آزمون به‌تنهایی تصویر کامل کودک نیست و در صورت نیاز همکاری با مدرسه یا متخصصان دیگر هم مطرح می‌شود.

برای پیام اولیه، سن کودک، زبان‌های مورد استفاده، نگرانی اصلی و یک مثال روزمره کافی است.

برای تصمیم‌گیری، فقط به یک روز یا یک محیط تکیه نکنید. کودک ممکن است در خانه با خواهر یا پدربزرگ بهتر از محیط ناآشنا صحبت کند یا برعکس. گزارش کوتاه از چند موقعیت، همراه با زبان و مخاطب هر موقعیت، به تفسیر دقیق‌تر کمک می‌کند. اگر نگرانی روی یادگیری مدرسه اثر گذاشته، هماهنگی با مربی و بررسی راه‌های حمایت در کلاس نیز می‌تواند بخشی از برنامه باشد.

منبع: Developmental language disorder؛ RCSLT، Developmental Language Disorder؛ مؤسسهٔ ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD)