یادگیری زبان در زندگی روزمره
کودک زبان را فقط از کارت آموزشی یاد نمیگیرد؛ حمام، خرید، غذاخوردن، لباسپوشیدن و بازی فرصتهای طبیعی یادگیری هستند. بزرگسال میتواند کاری را که انجام میدهد با واژهها و جملههای کوتاه توصیف کند و سپس به کودک فرصت دهد نگاه، حرکت، صدا یا کلمهای اضافه کند. تکرار واژه در چند موقعیت به فهم معنای آن کمک میکند.
کیفیت تعامل از تعداد سؤالها مهمتر است. گفتوگو را دنبال علاقهٔ کودک ببرید، به پاسخ او واکنش نشان دهید و چند ثانیه برای نوبت او صبر کنید. اگر کودک فقط بخشی از جمله را گفت، شما میتوانید همان پیام را کمی کاملتر مدل کنید.
منبع: Language Development؛ ASHA، Speech and Language؛ NIDCD
واژهها را چگونه گسترش دهیم؟
در هر فعالیت چند واژهٔ کاربردی انتخاب کنید؛ مثلاً هنگام پختوپز «بُرِش»، «داغ»، «بیشتر» و «تمام شد». واژهها را در جملههای واقعی بشنوید و همراه حرکت یا تصویر نشان دهید. سپس از کودک بپرسید چه میخواهد یا دو انتخاب ارائه دهید. پاسخ غیرکلامی را هم بپذیرید و واژه را شما مدل کنید.
برای رشد زبان لازم نیست هر چیزی را به شکل فلشکارت تمرین کنید. کتاب تصویری را آهسته ورق بزنید، دربارهٔ اتفاقها حدس بزنید و به تجربهٔ کودک وصل کنید. پرسشهای باز مثل «بعدش چی شد؟» برای کودک بزرگتر مناسباند؛ برای کودک کوچکتر، توضیح کوتاه و انتخاب دوگانه ممکن است آسانتر باشد.
واژهها را در شبکهای از معناها یاد بگیرید. وقتی دربارهٔ «سیب» صحبت میکنید، رنگ، مزه، شکل، اندازه و کاری را که با آن انجام میدهیم نیز در گفتوگو بیاورید. ارتباط میان واژهها به کودک کمک میکند کلمهٔ جدید را در موقعیتهای بیشتری به کار ببرد. در بازی وانمودی، نقشها را عوض کنید تا کودک هم فرصت پیشنهاد دادن و تصمیمگرفتن داشته باشد. اگر کودک پاسخ کوتاهی میدهد، همان پاسخ را بپذیرید و یک مدل کمی طولانیتر ارائه کنید. هدف، ساختن گفتوگوی لذتبخش و قابل تکرار است؛ یک فعالیت پنجدقیقهای منظم میتواند از جلسهٔ طولانی و خستهکننده مؤثرتر باشد.
اگر کودک دوزبانه است
والدین بهتر است با زبانی صحبت کنند که در آن طبیعی و راحتاند. کیفیت و مقدار گفتوگوی واقعی در هر دو زبان مهم است و مخلوطکردن واژهها در دورهٔ یادگیری میتواند رخ دهد. هدف این نیست که همهٔ موقعیتها به یک اندازه تقسیم شوند؛ هدف این است که کودک در هر زبان فرصت فهم و استفاده داشته باشد.
برای هر دو زبان کتاب، بازی، ترانه و گفتوگوی خانوادگی فراهم کنید. مثالهای کودک را در همان زبانی که گفته بازتاب دهید و در صورت نیاز معادل زبان دیگر را هم به شکل طبیعی اضافه کنید. اگر نگرانی پایدار وجود دارد، نمونهٔ هر دو زبان را به متخصص نشان دهید.
یادگیری بدون فشار
کودک برای پاسخدادن زمان متفاوتی نیاز دارد. اصلاح پیدرپی، مقایسه با خواهر و برادر یا مجبورکردن به تکرار ممکن است لذت ارتباط را کم کند. موفقیت را با مشارکت و استفادهٔ معنادار از زبان بسنجید، نه فقط با تعداد واژههای جدید در یک روز.
اگر کودک در فهم دستورها، پیدا کردن واژه، ساختن جمله یا روایتکردن در چند محیط بهطور پایدار مشکل دارد، مشورت با گفتاردرمانگر به انتخاب هدفهای مناسب کمک میکند. این مطلب آموزشی است و جای ارزیابی فردی نیست.
زبان را به علایق کودک وصل کنید: اگر به قطار علاقه دارد، دربارهٔ ایستگاه، حرکت، صدا و مقصد حرف بزنید؛ اگر آشپزی دوست دارد، نام ابزار، ترتیب کار و نتیجه را توصیف کنید. این پیوندها واژههای تازه را معنادار میکنند. اجازه دهید کودک موضوع را عوض کند یا فقط گوش بدهد. هدف، افزایش فرصتهای ارتباطی است و نه وادارکردن کودک به صحبت در هر لحظه.
منبع: Speech and Language؛ NIDCD، Language Development؛ ASHA